Bài này giải thích đúng những chỉ số mà trang thống kê đang tính cho bạn, kèm công thức thật sự được dùng. Đọc xong bạn sẽ biết con số nào đáng tin ở mức nào, và quan trọng hơn — con số nào bạn đang hiểu ngược.
Tỷ lệ thắng
tỷ lệ thắng = số lệnh lãi ÷ (số lệnh lãi + số lệnh lỗ) × 100
Lưu ý mẫu số: những lệnh hoà đúng bằng không không được tính vào. Nếu tính vào, một cách đánh hay chạm hoà sẽ bị dìm tỷ lệ thắng một cách vô lý.
Đây là chỉ số bị hiểu sai nhiều nhất. Tỷ lệ thắng cao tự nó không nói lên điều gì tốt. Bạn có thể đạt 90% thắng rất dễ: đặt chốt lời 5 pip và cắt lỗ 200 pip. Chín lệnh lãi 5 pip không đỡ nổi một lệnh lỗ 200 pip, và tài khoản vẫn chết — chỉ là chết chậm và trong tâm trạng phấn khởi.
Tỷ lệ thắng chỉ có nghĩa khi đi cùng độ lớn của lãi và lỗ. Đó là lý do phải đọc nó chung với hai chỉ số tiếp theo.
Payoff — lãi trung bình so với lỗ trung bình
payoff = lãi trung bình mỗi lệnh thắng ÷ lỗ trung bình mỗi lệnh thua
Payoff 2,0 nghĩa là mỗi lệnh thắng của bạn to gấp đôi mỗi lệnh thua. Ghép payoff với tỷ lệ thắng sẽ ra ngưỡng hoà vốn — tỷ lệ thắng tối thiểu bạn phải đạt để không lỗ:
tỷ lệ thắng hoà vốn = 1 ÷ (1 + payoff)
| Payoff | Tỷ lệ thắng cần để hoà | Nghĩa là |
|---|---|---|
| 0,5 | 66,7% | Phải thắng hai phần ba số lệnh mới huề |
| 1,0 | 50,0% | Thắng thua ngang nhau về số lượng lẫn độ lớn |
| 2,0 | 33,3% | Thua hai phần ba số lệnh vẫn huề |
| 3,0 | 25,0% | Thắng một phần tư số lệnh là đủ |
Nhìn bảng này rồi quay lại con số của bạn: tỷ lệ thắng của bạn có vượt ngưỡng hoà vốn tương ứng với payoff của bạn không? Nếu không, bạn đang lỗ có hệ thống, bất kể tháng vừa rồi lãi hay lỗ.
Profit factor
profit factor = tổng tiền lãi ÷ tổng tiền lỗ
Đây là chỉ số gộp cả tần suất lẫn độ lớn vào một số duy nhất, nên nếu chỉ được nhìn một con số thì nhìn cái này.
- Dưới 1,0 — bạn đang lỗ. Không có cách diễn giải nào khác.
- 1,0 đến 1,2 — về lý thuyết là lãi, nhưng mỏng tới mức chỉ cần spread giãn ra hay bạn lỡ tay một lệnh là mất sạch.
- 1,3 đến 1,6 — vùng của một cách đánh làm ăn được thật.
- Trên 2,0 — rất tốt, và cũng là lúc nên nghi ngờ. Con số này trên dữ liệu backtest thường tụt đáng kể khi ra thật.
- Trên 4,0 với dưới trăm lệnh — gần như chắc chắn là một chuỗi may mắn hoặc một lỗi trong cách bạn backtest. Kiểm lại trước khi vui.
Kỳ vọng mỗi lệnh
kỳ vọng = tổng lãi lỗ ròng ÷ tổng số lệnh
Trung bình mỗi lần bấm nút, bạn được hay mất bao nhiêu tiền. Đây là chỉ số thực dụng nhất vì nó nhân ra được: kỳ vọng 4 $/lệnh và bạn vào 20 lệnh một tháng thì tháng đó kỳ vọng khoảng 80 $ — trung bình dài hạn, không phải cam kết cho tháng tới.
Điểm yếu của nó: phụ thuộc khối lượng. Nếu bạn đánh lot to dần theo thời gian thì kỳ vọng tính bằng tiền sẽ tăng lên mà chất lượng quyết định không đổi. Muốn đo chất lượng quyết định thì dùng chỉ số tiếp theo.
R và R trung bình
R là số tiền bạn đặt cược cho một lệnh — khoảng cách từ giá vào tới cắt lỗ, quy ra tiền. Kết quả lệnh được đo bằng bội số của R:
R của một lệnh = lãi lỗ của lệnh ÷ số tiền rủi ro của lệnh đó
Chạm cắt lỗ đúng kế hoạch là −1R. Lãi gấp đôi mức rủi ro là +2R.
Vẻ đẹp của cách đo này: nó độc lập với khối lượng và độc lập với quy mô tài
khoản. Một lệnh +2R của người đánh 0,01 lot và một lệnh +2R của người đánh
5 lot là hai quyết định tốt ngang nhau.
R trung bình là trung bình cộng R của mọi lệnh. Đây là thước đo công bằng nhất về chất lượng cách đánh:
- Âm — cách đánh đang lỗ về bản chất, không phải do xui.
- 0 đến +0,1R — chưa đủ để bù phí trong thực tế.
- +0,2R trở lên — có nền tảng. Với 20 lệnh/tháng và rủi ro 1% mỗi lệnh, con số này tương đương khoảng 4%/tháng trước phí.
Lưu ý: lệnh nào bạn vào mà không đặt cắt lỗ thì không có R, và hệ thống loại nó khỏi phép tính này thay vì bịa ra một con số. Trang thống kê có ghi rõ bao nhiêu lệnh bị loại vì lý do đó. Nếu số ấy lớn, bản thân nó đã là một phát hiện về kỷ luật của bạn.
Sụt giảm tối đa
sụt giảm = đỉnh vốn cao nhất từng đạt − vốn hiện tại
Sụt giảm tối đa là giá trị lớn nhất của phép trừ đó trong suốt quá trình. Nói cách khác: đoạn tụt sâu nhất bạn từng phải ngồi chịu.
Đây là chỉ số quyết định bạn có trụ nổi hay không, và nó quan trọng hơn lợi nhuận. Lý do: lãi 40%/năm với sụt giảm tối đa 35% nghe hay trên giấy, nhưng khi tài khoản thật của bạn mất một phần ba, gần như không ai giữ được kế hoạch. Người ta bỏ cuộc đúng đáy, tức là đúng chỗ tệ nhất.
Toán học của việc gỡ lại rất tàn nhẫn, và đây là bảng đáng nhớ nhất trong bài:
| Mất bao nhiêu | Phải lãi bao nhiêu để về chốn cũ |
|---|---|
| 10% | 11,1% |
| 20% | 25,0% |
| 33% | 49,3% |
| 50% | 100,0% |
| 70% | 233,3% |
| 90% | 900,0% |
Mất một nửa thì phải nhân đôi phần còn lại mới huề. Đó là toàn bộ lý do quản lý rủi ro tồn tại.
Hệ số hồi phục
hệ số hồi phục = lãi lỗ ròng ÷ sụt giảm tối đa
Bạn kiếm được bao nhiêu trên mỗi đồng đau đớn phải chịu. Hai cách đánh cùng lãi 1.000 $ nhưng một cái sụt tối đa 200 $ còn cái kia sụt 900 $ thì cái đầu tốt hơn hẳn, dù dòng lợi nhuận trông giống nhau. Dưới 1,0 nghĩa là đoạn tụt sâu nhất còn lớn hơn tất cả những gì bạn kiếm được.
Bao nhiêu lệnh thì con số mới đáng tin
Câu hỏi quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất. Ước lượng thô nhưng dùng được:
- Dưới 30 lệnh — chưa đọc được gì. Mọi chỉ số còn nhảy loạn khi thêm một lệnh mới.
- 30–100 lệnh — thấy được xu hướng, chưa kết luận được. Đủ để phát hiện lỗi thô kiểu "mình toàn thua khung giờ này".
- 100–300 lệnh — tỷ lệ thắng và payoff bắt đầu ổn định.
- Trên 300 lệnh — profit factor và kỳ vọng đáng tin ở mức có thể ra quyết định. Sụt giảm tối đa thì không bao giờ đáng tin hoàn toàn: đoạn tụt sâu nhất trong tương lai gần như luôn sâu hơn đoạn sâu nhất bạn từng thấy.
Thứ tự đọc, cho gọn
- Số lệnh — đủ chưa? Chưa đủ thì đóng trang, đi backtest tiếp.
- Profit factor — trên 1 không? Nếu không, mọi thứ còn lại là trang trí.
- Sụt giảm tối đa — bạn có ngủ được với con số đó không?
- R trung bình — chất lượng quyết định, sạch khỏi ảnh hưởng khối lượng.
- Rồi mới tới phần chia nhóm — theo cặp, theo khung giờ, theo thứ, theo hướng lệnh. Đây là chỗ tìm ra thứ đáng bỏ: thường có một khung giờ hoặc một cặp tiền đang âm thầm ăn hết lợi nhuận của phần còn lại.
Bước 5 là bước sinh ra thay đổi thật sự. Bốn bước đầu cho bạn biết mình đang ở đâu; bước 5 cho bạn biết phải bỏ cái gì.